Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 4

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen cumhur şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, rabıta eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ilgili ve Türk’e özgü valörında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve makul bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle ovalan ve giderek anonimleneşelendiren bir nazım biçimidir. Koşukler ana kuartetklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Koşuklerdeki kuartetklere (üçlük yahut ikilik bile olur) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise cumhur dilinde “ilhak” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra gene edilen ikilik (ya da elan çok) dizelerdir.

Koşuknün makul bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da rastgele bir cumhur şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en besbelli özelliği melodisidir. Koşukler hece ölçüsünün her lafıbıyla söylenir. Yani hece skorsı itibarıyla bir sınırlama imkânsız.

Koşuklerin majör çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Koşukler bu şekilde cumhurın orospuı olurlar ve cumhurın her kesimine hitap eden sanat adamılar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan münteşir bir musiki türüdür. Koşukler çoğu posta, bir doğa olayı ya da bir kahramanlık önsında doğar ve yayılırlar. Koşukler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, arz adlarının, hatta mevzuların da değişmiş olduğu görüldüğü yürekin, nerede doğduklarını saptamak bilekleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere nazaran usulsüz ve usullü türküler olarak dü alt bölüm yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı yürekine düz uzun havalardır. Usullü olan türküler grubunda ise genellikle sahne havaları arz düzenır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da şikeste tarz adı verilmektedir.

Türklerde çalışmalenen konulara nazaran bile sınıflama karşılayıcı yazarlar vardır. Konularına nazaran türküler:

Ninniler
Çocuk türküleri
Huy türküleri
Aşk türküleri
Kahramanlık ve askerlik hizmeti türküleri
Seremoni türküleri
İş türküleri
Içinlıklı türküleri
Ölüm türküleri (Ağıt)
Kaşkariko türküleri
Tabiat ve efsanevi türküleri
Efe ve derebeyi türküleri
Cinayetler ve yaraklı olaylarla alakalı türküleri
Güldürücü türküleri