Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 10

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen enam şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, alaka eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ait ve Türk’e özgü mealında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve makul bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle kırlan ve giderek anonimleneşeli bir nazım biçimidir. Koşukler anne dörtlüklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Koşuklerdeki dörtlüklere (üçlük veya ikilik bile olabilir) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise enam dilinde “ulama” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında yeniden edilen ikilik (ya da henüz çok) dizelerdir.

Koşuknün makul bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da herhangi bir enam şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en sarih özelliği melodisidir. Koşukler hece ölçüsünün her lakırtııbıyla söylenir. Yani hece adetsı itibarıyla bir sınırlama olmaz.

Koşuklerin yüce çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Koşukler bu şekilde enamın dünyalıkı olurlar ve enamın her kesimine hitap eden sanat adamılar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan yaygın bir çalgı türüdür. Koşukler çoğu kez, bir natür hikâyeı ya da bir kahramanlık karşısında doğar ve yayılırlar. Koşukler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, nokta adlarının, hatta mevzuların bile değişmiş olduğu görüldüğü bağırsakin, nerede doğduklarını saptamak bilekleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakılırsa usulsüz ve usullü türküler olarak iki ayrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı bağırsakine alan uzun havalardır. Usullü olan türküler grubunda ise çoğu kez piyes havaları nokta allıkır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da sınık keyif adı verilmektedir.

Türklerde işçiliklenen konulara bakılırsa bile sınıflama fail yazarlar vardır. Konularına bakılırsa türküler:

Ninniler
Çocuk türküleri
Natür türküleri
Aşk türküleri
Kahramanlık ve bayrakaltı türküleri
Resim türküleri
İş türküleri
Alınlıklı türküleri
Ölüm türküleri (Ağıt)
Desise türküleri
Tab ve hayvan türküleri
Efe ve derebeyi türküleri
Cinayetler ve kırıcıklı olaylarla alakalı türküleri
Güldürücü türküleri