Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 1

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen kamu şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, alaka eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile dayalı ve Türk’e özgü manaında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belli bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle makalelan ve giderek anonimleabat bir nazım biçimidir. Koşukler anne flaşörklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Koşuklerdeki flaşörklere (üçlük veya ikilik bile olur) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise kamu dilinde “saz” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında yine edilen ikilik (ya da daha çok) dizelerdir.

Koşuknün belli bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da herhangi bir kamu şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü evet. Bu yüzden türkü tipinin en sarih özelliği melodisidir. Koşukler hece ölçüsünün her lakırtııbıyla söylenir. Kısaca hece nüshası itibarıyla bir sınırlama imkânsız.

Koşuklerin mefret çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Koşukler bu şekilde kamuın esrarı olurlar ve kamuın her kesimine seslenme fail sanat erilar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan münteşir bir musiki türüdür. Koşukler çoğu misil, bir tabiat olayı ya da bir kahramanlık hakkındasında doğar ve yayılırlar. Koşukler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, iz adlarının, hatta mevzuların dahi değiştiği görüldüğü için, nerede doğduklarını saptamak hâlleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere nazaran usulsüz ve usullü yırler olarak iki fark yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı içine alan uzun havalardır. Usullü olan yırler grubunda ise çoğu kez olta havaları iz düzenır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da fay albeni adı verilmektedir.

Türklerde anlayışlenen konulara nazaran bile sınıflama yaratıcı yazarlar vardır. Mevzularına nazaran yırler:

Ninniler
Çocuk yırleri
Huy yırleri
Aşk yırleri
Kahramanlık ve bayrakaltı yırleri
Tören yırleri
İş yırleri
Mukabillıklı yırleri
Ölüm yırleri (Ağıt)
Temaşa yırleri
Karakter ve hayvan yırleri
Zeybek ve derebeyi yırleri
Cinayetler ve çığlıkklı olaylarla alakalı yırleri
Güldürücü yırleri